اشارة : العارف يريد الحق الاول لا لشىء غيره و لا يؤثر شيئا على عرفانه و تعبده له فقط لأنه مستحق للعبادة و لأنها نسبة شريفة اليه لا لرغبة او رهبة ، و ان كانتا فيكون المرغوب فيه او المرهوب عنه هو الداعى و فيه المطلوب ، و يكون الحق ليس الغاية بل الواسطة الى شىء غيره هو الغاية و هو المطلوب دونه . شخص عارف ذات حق را مىخواهد براى خود ذات حق نه براى چيز ديگر ، و هيچ چيزى را بر معرفت او ترجيح نمىدهد ، و همانا عبادت عارف صرفا براى ذات حق است از آن جهت كه ذات حق شايستهء پرستش است و از آن جهت كه عبادت انتسابى است شريف به ذات حق . عبادت عارف به خاطر طمع و يا ترس نيست و اگر ايندو در كار باشند پس انگيزهء عبادت كننده ، آن شىء مورد طمع و يا مورد ترس است و مطلوب عابد در او متمركز است ، پس حق متعال غايت عبادت نيست بلكه واسطه است براى رسيدن به شىء مورد طمع يا نجات از شىء مورد ترس . شرح : اين فصل ، عارف را از لحاظ نيّت و از لحاظ اعمال عبادى كه مقرون به نيّت است مورد بحث قرار مىدهد . اين نكته مسلّم است كه هر عمل اختيارى مقرون است به داعى و انگيزه‌اى ، و همان است كه اراده را برمىانگيزد و منجر به عمل مىگردد . از نظر كلّى ، انگيزهء يك عمل يا منفعتى است كه عمل مقدمهء رسيدن به آن منفعت است و يا زيانى است و عمل مقدمهء نجات از آن زيان است . در حيوانات ، يكى از اين دو چيز داعى خواهد بود ، جامع هر دو « علاقهء به صيانت ذات » است كه غريزى است . حيوان يا انسان براى صيانت ذات خود به حكم غريزه به دنبال جلب منافع مىرود و با عمل خود مضارّى را كه به او رو مىآورد از خود دفع مىكند . در اينجا شايسته است كه مسأله‌اى طرح شود و آن اينكه آيا در انسان و بلكه در حيوان شقّ سومى هم ممكن است وجود داشته باشد يا نه ؟ يعنى آيا ممكن است عملى اختيارى از انسان و يا حيوان سر بزند كه مربوط به صيانت ذات نباشد ؟ بيان جامع‌تر اين است كه به طور كلّى مطلوبات انسان بر دو قسم است : يا مطلوب بالذات است و يا مطلوب بالغير . مطلوب بالذات يعنى چيزهايى كه انسان آنها را مىخواهد به خاطر اينكه خود آنها را دوست مىدارد و خود آنها را فايده مىشمارد